Iedereen op Claudia: de strip die te laat gelezen werd

Een strip die bijna tien jaar na verschijnen plots in het brandpunt van de actualiteit belandt: het gebeurt niet elke dag. Iedereen op Claudia van Sam Peeters verscheen in 2017 bij Scratch Books, werd destijds besproken als een opvallend, experimenteel en vrijwel woordloos liefdesverhaal, maar duikt nu op in een heel andere context: een schoolse leeslijst voor leerlingen van ongeveer veertien jaar.

De Sint-Ludgardisschool in Antwerpen haalde die lijst offline na een klacht van een ouder over expliciete seksuele en agressieve beelden in het album. De school gaf aan dat het boek niet langer gebruikt zal worden. Daarmee is de praktische beslissing genomen. Maar de bredere vraag blijft hangen: wat voor strip is Iedereen op Claudia eigenlijk, en waarom botst die zo hard met een schoolcontext?

Een verliefdheid die ontspoort

Scratch Books omschrijft Iedereen op Claudia als een graphic novel zonder woorden waarin een verliefdheid uitgroeit tot een obsessie. Claudia is het mooiste meisje van de klas: aantrekkelijk, grappig, slim, lief en tegelijk onbereikbaar. De naamloze hoofdpersoon blijft haar door de jaren heen idealiseren, terwijl hun levens elkaar telkens kruisen zonder echt samen te vallen. Met elke ontmoeting neemt zijn verliefdheid extremere vormen aan.

Dat is belangrijk: dit is geen klassieke romantische strip. Het is geen charmant coming-of-ageverhaal waarin twee geliefden elkaar na veel misverstanden vinden. Iedereen op Claudia gaat net over het pijnlijke, lachwekkende en soms groteske mechanisme van verlangen. Over iemand die niet zozeer verliefd is op Claudia als mens, maar op het beeld dat hij van haar heeft gemaakt.

Of, zoals de Stripinfo-recensie uit 2017 het mooi samenvatte aan de hand van “Nu of nooit” van Tröckener Kecks: telkens lijkt het moment daar, maar altijd staat iets in de weg. Alcohol, een pact met een vriend, een andere geliefde, of gewoon de eigen onhandigheid van het hoofdpersonage.

Peeters tekent liefde als koorts

Sam Peeters is geen maker van brave middenwegstrips. Hij maakte naam als lid van het Nederlandse stripcollectief Lamelos, bekend van onder meer Poephoofd en Kaasheld, en bouwde daarna een eigen oeuvre uit met titels als Fucking Hell en In de schaduw van mijn lul. Zijn werk wordt gekenmerkt door absurde humor, felle kleuren en een grafische stijl die tegelijk toegankelijk en ontregelend is.

In Iedereen op Claudia gebruikt Peeters die stijl bijzonder efficiënt. De tekeningen lijken eenvoudig: dikke lijnen, heldere kleuren, weinig nuance in schaduw of arcering. Maar die eenvoud is bedrieglijk. Omdat er bijna geen tekst is, moet alles via beeld gebeuren: ritme, schaamte, dronkenschap, mislukking, verlangen, paniek.

De Stripinfo-recensie wijst terecht op enkele sterke vondsten. Wanneer er te veel gedronken wordt, beginnen de kaders te wankelen. Verliefdheid wordt letterlijk gemaakt: Claudia nestelt zich in hart en hoofd. Aanrakingen worden visueel vertaald in een kietelende lichamelijke reactie. Het zijn geen illustraties bij een verhaal; de beelden zijn het verhaal.

Dat maakt het album striptechnisch interessant. Peeters toont hoe krachtig een woordloze strip kan zijn wanneer de maker zijn beeldtaal volledig beheerst.

Maar sterk is niet hetzelfde als geschikt

En daar wringt het nu.

Een artistiek geslaagd album is niet automatisch geschikt voor elke leeftijd. Iedereen op Claudia is een volwassen strip over verlangen, lichamelijkheid, obsessie en seksuele verbeelding. Sommige scènes zijn expliciet. Dat past binnen het opzet van het boek, maar dat betekent niet dat het vanzelfsprekend thuishoort op een vrijblijvende keuzelijst voor veertienjarigen.

Opvallend is dat sommige leesbevorderingssites het boek zelf al duidelijk als 18+ aanduiden, ook al wordt het tegelijk gelinkt aan graphic novels voor de leeslijst. Dat toont precies waar het probleem zit: niet bij de aanwezigheid van strips op school, maar bij de selectie, duiding en leeftijdsinschatting.

Een graphic novel is geen synoniem voor “jeugdstrip”. Het begrip omvat alles: van toegankelijke jongerenverhalen tot autobiografische literatuur, politieke reportage, horror, erotiek, satire en experimentele beeldkunst. Wie graphic novels in de klas brengt, moet dus even zorgvuldig selecteren als bij romans, films of theaterteksten.

De valkuil van de leeslijst

Leeslijsten hebben iets geruststellends. Ze suggereren dat iemand anders het werk al gedaan heeft: titels gekozen, inhoud bekeken, leeftijd ingeschat. Maar een lijst blijft een hulpmiddel, geen automatische kwaliteits- of geschiktheidsgarantie.

Dat lijkt hier de kern van de zaak. Iedereen op Claudia is niet “per ongeluk pornografie in stripvorm”, zoals sommige verontwaardigde reacties misschien laten uitschijnen. Het is een bewuste, volwassen graphic novel van een eigenzinnige maker. Maar het is ook een boek dat context nodig heeft. Zeker wanneer jonge lezers het zonder begeleiding kiezen voor een schoolopdracht.

De vraag is dus niet of moeilijke thema’s uit het onderwijs moeten verdwijnen. Integendeel. Seksualiteit, verlangen, macht, schaamte en grenzen zijn onderwerpen waar jongeren vroeg of laat mee geconfronteerd worden. Maar de manier waarop je zulke thema’s aanbrengt, doet ertoe. Leeftijd doet ertoe. Begeleiding doet ertoe.

Geen pleidooi voor censuur

Het zou jammer zijn als deze zaak eindigt met de conclusie dat strips beter van schoollijsten verdwijnen. Dat zou de verkeerde les zijn.

Strips en graphic novels verdienen hun plaats in het onderwijs. Ze leren jongeren anders lezen: niet alleen woorden, maar ook beeldcompositie, ritme, lichaamstaal, symboliek en montage. Ze kunnen literaire thema’s vaak directer en indringender tonen dan proza. Precies daarom zijn ze waardevol.

Maar precies daarom vragen ze ook deskundigheid. Een roman met expliciete passages wordt normaal gezien gescreend, besproken en gekaderd. Een film krijgt een leeftijdsclassificatie. Bij strips gebeurt dat nog te vaak slordiger, omdat het medium historisch ten onrechte als “lichter” of “jeugdiger” wordt gezien.

Iedereen op Claudia bewijst het tegendeel. Dit is een strip die volop gebruikmaakt van de kracht van het beeld. En beelden komen binnen.

De strip werd misschien niet te veel gelezen, maar te weinig

De ironie is dat de huidige ophef wellicht ontstaan is omdat het album destijds niet grondig genoeg bekeken werd binnen de schoolcontext. Wie Iedereen op Claudia echt leest, ziet snel dat dit geen neutrale klasstrip is. Daarvoor is Peeters te schaamteloos, te lichamelijk, te grotesk en te consequent in zijn obsessiethema.

Dat maakt het boek niet minder interessant. Integendeel. De Stripinfo-recensie noemde het album destijds een geslaagde, experimentele strip die ondanks zijn woordloze concept emotioneel raak kan zijn. Die waardering blijft overeind.

Maar de actualiteit voegt daar vandaag een tweede laag aan toe. Iedereen op Claudia is een sterke strip. Alleen niet noodzakelijk een strip voor iedereen. En al zeker niet zonder context voor elke leeftijd.

Misschien is dat de nuttigste conclusie van deze hele discussie: niet dat strips gevaarlijk zijn, maar dat ze ernstig genomen moeten worden. Als literatuur. Als beeldtaal. Als kunstvorm. En dus ook als materiaal dat vraagt om zorgvuldige keuzes.

Want wie strips echt au sérieux neemt, leest ze eerst, het is in ieder geval terug een boost voor de verkoop van deze strip en die publiciteit brengt ook terug de strip in de actualiteit en bespreekbaar. Op zich is dit al positief.

Titel: Iedereen op Claudia
Auteur: Sam Peeters
Uitgeverij: Scratch
Uitvoering: hardcover
Taal: Nederlands
ISBN: 9789492117601
Aantal pagina’s: 208 volgens Stripweb / ruim 200 pagina’s
Formaat: 32,2 x 24,5 cm
Verschijningsdatum: maart 2017
Druk: 1e druk
Genre: graphic novel

Iedereen op Claudia is verkrijgbaar bij Stripweb. Op de productpagina vermeldt Stripweb het album als hardcover Nederlandstalige graphic novel van Sam Peeters, uitgegeven bij Scratch, met ISBN 9789492117601 en een verschijningsdatum van 24 maart 2017. De actuele Stripweb-prijs staat op € 24,90