Mémoires de nacre: de grote terugkeer van François Bourgeon

Iedereen dacht dat hij zijn pennen had opgeborgen. Op zijn 80ste — en bijna 81 — keert de meester van De kinderen van de wind terug bij Delcourt met een gloednieuw album. 

Er zijn namen die elke stripliefhebber meteen doen opkijken. François Bourgeon is zo’n naam. Dus wanneer Delcourt onder een nieuwe cover de banderol « De grote terugkeer van François Bourgeon » plaatst, gaat er een schokgolf door de negende kunst. Het album heet Mémoires de nacre (vrij vertaald zoiets als « parelmoeren herinneringen »; een officiële Nederlandse titel is er nog niet) en wordt eind dit jaar verwacht.

De verrassing is des te groter omdat we de auteur definitief voor anker waanden. Nadat hij in 2022 de saga De kinderen van de wind had afgesloten, nam Bourgeon afscheid: hij stopte met het maken van nieuwe strips en schonk zijn volledige oeuvre — originele platen én researchmateriaal — aan de Cité internationale de la bande dessinée et de l’image in Angoulême. Een gebaar dat hij zag als een manier om zijn nalatenschap voor de toekomst veilig te stellen. Dit nieuwe album heeft dan ook iets weg van een onverhoopt cadeau.

De man die het historische stripverhaal heruitvond

Om het belang ervan te vatten, moeten we de draad oppikken bij het begin. Geboren in Parijs op 5 juli 1945 — deze zomer wordt hij dus 81 — was François Bourgeon helemaal niet voorbestemd voor het tekenwerk. Hij studeerde af als meester-glazenier aan de Parijse kunstambachtsschool, maar bij gebrek aan werk belandde hij begin jaren 70 in de illustratie, in bladen als Lisette, Pif Gadget en Fripounet. Zijn eerste album, Maître Guillaume, verscheen in 1978.

Daarna sloeg de bliksem in. Het idee voor De kinderen van de wind zou bij hem zijn ontstaan terwijl hij een maquette van een 18de-eeuws fregat bouwde. De eerste aflevering, Het meisje in het want, werd vanaf 1979 voorgepubliceerd in Circus: het succes was onmiddellijk, en het album werd in 1980 bekroond op het festival van Angoulême. Wat volgde was een waar uitgeversfenomeen. De eerste vijf delen, verschenen tussen 1980 en 1984, gingen elk meer dan een miljoen keer over de toonbank, en de reeks werd uiteindelijk in achttien talen vertaald. Via het lot van zijn heldin Isa nam Bourgeon generaties lezers mee over de oceaanroutes, van Bretagne naar Afrika, van de Antillen naar Amerika — en hij keek de slavenhandel daarbij recht in de ogen.

Wat naast het succes vooral opvalt, is de gedrevenheid. Bourgeon weigert « uit de losse pols » te tekenen. Om een slavenschip of een middeleeuws kasteel niet te verraden, spit hij scheepsbouwtraktaten door, verzamelt hij bergen documentatie en bouwt hij maquettes — of zelfs een volledig schip — om zijn decors voortdurend voor ogen te hebben. De methode van een historicus, gekoppeld aan het oog van een schilder.

Van de middeleeuwen naar de sterren

Het andere handelsmerk van Bourgeon is dat hij zichzelf nooit herhaalt. In plaats van De kinderen van de wind tot een eindeloze reeks te rekken, verandert hij telkens van tijdperk. Zo kwamen er De gezellen van de schemering (1984-1990), een donker en dromerig fresco over de Honderdjarige Oorlog, en daarna De cyclus van Cyann, een monumentaal sciencefictionavontuur dat hij samen met zijn vaste medewerker Claude Lacroix maakte, van 1993 tot 2014. Vier prijzen in Angoulême verder geldt hij als een van de groten van het Frans-Belgische stripverhaal — een zeldzame edelsmid, met een oeuvre dat niet groot is in aantal, maar des te dichter in kwaliteit.

Een cover die nu al spreekt

En Mémoires de nacre dan? Op het moment van schrijven heeft Delcourt nog geen uitgebreide synopsis vrijgegeven. Maar de coverillustratie zegt al veel. Een jonge vrouw met rood haar, een blauwe doek om het voorhoofd geknoopt, de blik tegelijk zacht en vastberaden, voor een woeste, schuimende zee: meteen herkent men de hand van Bourgeon en zijn voorliefde voor karaktervolle heldinnen, verankerd in het element water.

Het detail dat de fans zal verrukken: ze klemt een diatonische accordeon tegen zich aan. En dat instrument is allesbehalve toevallig. Bourgeon, Bretoen in hart en nieren en woonachtig in het Bigoudenland, liet er zelf een restaureren, waarop hij naar eigen zeggen speelt « als een zondagsschilder ». Moeilijk om er geen signatuur in te lezen, een stukje van de auteur zelf, verstopt in het portret.

Haalt hij op zijn bijna 81ste nog dezelfde kwaliteit?

Eén vraag mag een journalist daarbij gerust hardop stellen. Bourgeon is bijna 81, en keert terug na jaren van afscheid. Zijn perfectionisme vroeg vroeger soms jaren werk per album; de lat ligt, mede door zijn eigen meesterwerken, bijzonder hoog. Kan hij vandaag nog datzelfde niveau halen dat hem een legende maakte?

Het eerlijke antwoord: dat weten we pas wanneer we de eerste platen zien. Maar wie Bourgeons loopbaan kent, heeft weinig reden tot zorg. De man heeft zijn lezers nog nooit met haastwerk afgescheept — eerder het tegendeel. Als iemand op deze leeftijd nog een groots album kan neerzetten, is hij het wel. De nieuwsgierigheid is hoe dan ook gewekt, en de verwachtingen zijn torenhoog.

Eén ding staat vast: wanneer Bourgeon het potlood weer ter hand neemt, houdt de stripwereld de adem in. Afspraak eind 2026.

Wordt vervolgd op stripweb.be: we komen terug op Mémoires de nacre zodra Delcourt meer prijsgeeft.