Wat als een kunstwerk geen stil object is, maar een getuige? In Twee naakte meisjes kiest Luz (Rénald Luzier) voor een even eenvoudige als briljante invalshoek: het verhaal van de twintigste eeuw ontvouwt zich via de “levensloop” van één schilderij. Niet omdat het doek spreekt of denkt, maar omdat het – van eigenaar tot eigenaar, van muur tot muur – aanwezig is wanneer de geschiedenis kantelt. Het resultaat is een grafische roman die tegelijk intiem en monumentaal aanvoelt: een kroniek van kunst, macht en ideologie, gezien vanuit een kader dat letterlijk het kader van de strip wordt.

Een tableau als ooggetuige

Het uitgangspunt is historisch: in 1919 schildert Otto Mueller (1874–1930), een expressionistische kunstenaar, Zwei Mädchenakte (Twee naakte meisjes). Van daaruit volgen we het werk door de decennia: eerst in de ateliers en het artistieke milieu van de Weimarrepubliek, later in privé-collecties en musea, en vervolgens in een steeds grimmiger Duitsland waar modernisme verdacht wordt en “zuivering” van cultuur een politiek project wordt. De premise is die van een biografie—maar niet die van een mens, wel die van een object dat alles ondergaat en toch “overleeft”.

Dat “overleven” is geen metafoor: de nazi’s namen duizenden moderne werken in beslag; een groot deel werd vernietigd. Het feit dat dit schilderij vandaag nog bestaat, kleurt het hele leesgevoel.

Schilderij: zwei weibliche halbakte otto mueller 1919

Kader binnen kader: een filmische strip zonder camera

Luz zet daarmee een van de meest elementaire bouwstenen van strips op scherp: de cadrage. Veel scènes worden benaderd alsof je vanuit (of net achter) het schilderij kijkt: bezoekers die binnenkomen, gesprekken die wegvallen, blikken die glijden of prikken. Die keuze doet twee dingen tegelijk. Ze maakt van het doek een vaste referentie—een herkenningspunt waaraan je je als lezer hecht—en ze benadrukt dat de betekenis van kunst niet vastligt, maar verschuift met de tijd. Niet de naakte figuren veranderen, wel de ogen die kijken.

Het is een aanpak die ook de grote geschiedenis concreet maakt. Waar schoolboektaal vaak abstraheert, toont Twee naakte meisjes hoe ideologie binnenvalt in het dagelijkse leven: in het kantoor van een eigenaar, in museumdepots, in zalen waar “degeneratie” geëtaleerd wordt als waarschuwing. Het boek laat zien hoe de nazi’s moderne kunst inzetten als propagandamiddel: eerst wegmoffelen, dan publiekelijk brandmerken, vervolgens verkopen of vernietigen—een systeem dat kunst reduceert tot instrument.

Kunst en politiek: het boek dat (ook) over vandaag gaat

Hoewel het verhaal stevig verankerd is in de Duitse geschiedenis tussen de twee wereldoorlogen, blijft het niet in het verleden hangen. De kernvraag is ongemakkelijk actueel: wie bepaalt wat “aanvaardbare” kunst is, en welke mechanismen worden ingezet om afwijkende stemmen te neutraliseren? Door te focussen op censuur, stigmatisering en culturele zuivering, leest Twee naakte meisjes als een waarschuwing tegen elk project dat kunst wil disciplineren—onder welk vaandel dan ook.

Dat succes werd ook bekroond: Twee naakte meisjes kreeg in 2025 het Fauve d’Or (beste album) op het Festival van Angoulême.

Van perscartoon naar grafische roman

Voor wie Luz vooral kent als pers- en satirisch tekenaar, is dit album ook een volgende stap in zijn traject als stripmaker. Sinds het midden van de jaren 2010 bouwt hij een uitgesproken bibliografie op in de (literaire) strip, met boeken die vaak balanceren tussen persoonlijke noodzaak en formele durf. In Twee naakte meisjes past die durf perfect bij het onderwerp: een verhaal over beeldvorming dat je letterlijk dwingt om na te denken over kijken. Niet alleen wat er afgebeeld wordt, maar vooral: in welke context, met welke intentie, en onder welke macht.

Waarom dit album blijft hangen ( althans volgens Stripweb)

Het meest beklijvende aan Twee naakte meisjes is dat het boek de “grote” geschiedenis niet uitlegt maar laat insijpelen. Het doek is een passieve actor; net daardoor wordt elke ingreep van buitenaf—confiscatie, etikettering, manipulatie—extra hard. Je voelt hoe fragiel cultuur is wanneer de staat beslist dat kunst vijandig is. En tegelijk is er dat stille, koppige tegengewicht: het werk dat blijft bestaan, dat de tijd trotseert, en dat—decennia later—opnieuw bekeken kan worden zonder de oogkleppen van een regime.

Kortom: Twee naakte meisjes is een historische graphic novel die de loop van een eeuw tastbaar maakt via één object, en die laat zien hoe snel “culturele orde” kan omslaan in culturele repressie. Een boek dat je niet alleen leest, maar dat ook terugkijkt.

Wie is Luz?

Luz is het pseudoniem van Rénald Luzier (geboren 7 januari 1972), een Franse tekenaar die bekend werd als perscartoonist en satirisch illustrator (onder meer door zijn werk voor Charlie Hebdo) en die zich later steeds sterker toelegde op stripverhalen en grafische romans. Er zijn echter geen andere werken vertaald van Luz. Je kan wel alle Franstalige strips van Luz hier terugvinden. Alle strips van Luz