Bij Silvester verschijnt een nieuwe historische stripreeks die meteen de aandacht trekt: Schaduwen der Verlichting 01: De Vijand van de Mensheid. Het album is het eerste deel van een trilogie, telt 72 pagina’s, verschijnt als hardcover en wordt gemaakt door Alain Ayroles en Richard Guérineau. Silvester omschrijft de reeks als een verhaal van list en bedrog in de achttiende eeuw, volledig in de geest van de briefwisselingstraditie van Les liaisons dangereuses.

Wie bij de eeuw van de Verlichting spontaan denkt aan rede, vooruitgang, wetenschap en vrijheid, krijgt hier een veel giftiger spiegel voorgehouden. Ayroles en Guérineau duiken in een tijdperk vol schitterende salons, hoge pruiken en elegante correspondentie, maar ook in een wereld van privileges, klassenverschillen, seksuele hypocrisie, koloniale uitbuiting en slavernij. De titel zegt het al: dit is geen heldenverhaal. Dit is het portret van een man die de ondeugden van zijn stand, zijn tijd en zijn samenleving in zich lijkt samen te ballen.

Centraal staat ridder Justin Fleuri de Saint-Sauveur, een aristocraat die zijn scherpste wapen niet aan zijn zijde draagt, maar in zijn hand: de pen. In de pers wordt hij voorgesteld als een libertijn van het Valmont-type: charmant, manipulatief, scrupuleloos en altijd bezig met intriges om onschuldige slachtoffers te verleiden, te vernederen of te vernietigen. Ayroles noemt hem geen antiheld met een ruwe rand, maar een echte schurk: iemand die plannen smeedt, brieven schrijft, mensen tegen elkaar uitspeelt en zich kostelijk amuseert met het leed dat hij veroorzaakt.

Een strip als een gevaarlijke correspondentie

Het bijzondere aan Schaduwen der Verlichting is de vorm. Ayroles bouwt het verhaal op als een epistolaire vertelling, dus via brieven, net zoals de grote romans uit de achttiende eeuw. Dat is geen vrijblijvende stijltruc. In de interviews bij het persdossier legt Ayroles uit dat hij elk hoofdstuk heeft geconstrueerd rond briefwisselingen. Daardoor ontstaat een verhaal waarin iedere brief tegelijk onthulling, verleiding, bekentenis en manipulatie kan zijn.

Dat maakt de strip meteen anders dan een klassiek historisch avontuur. De lezer kijkt niet alleen naar wat er gebeurt, maar leest mee met wat de personages elkaar willen laten geloven. Brieven zijn in dit album wapens. Een vertrouwelijke boodschap kan een liefdesverklaring zijn, maar even goed een valstrik. Een intieme bekentenis kan een moment van kwetsbaarheid lijken, maar ook zorgvuldig theater zijn. De sfeer van Les liaisons dangereuses is nooit ver weg: achter beleefde formules schuilen jaloezie, begeerte, wraak en machtsspelletjes.

Ayroles koppelt dat verfijnde venijn aan een bredere historische context. Hij vertrekt vanuit de wereld van de salons, maar laat de schaduwzijde van het tijdperk voortdurend binnendringen. De Verlichting mag dan een eeuw van ideeën zijn, het is ook een eeuw waarin de adel op haar privileges teert, waarin vrouwen juridisch en sociaal in een keurslijf zitten, waarin armen zich kapot werken en waarin mensen als bezit worden verhandeld.

Een schurk om van te gruwelen

Saint-Sauveur is een heerlijk verwerpelijk personage. Hij is niet de nobele ridder die zijn titel doet vermoeden. Integendeel: Ayroles vond het net ironisch om hem “chevalier” te maken, want waar we bij een ridder denken aan moed en eer, krijgen we hier een lafaard, een intrigant en een morele leegte in kanten manchetten.

Toch is het gevaar bij zo’n hoofdfiguur duidelijk: hoe maak je een verhaal rond een personage dat eigenlijk niemand hoeft te mogen? Ayroles lost dat op door Saint-Sauveur te omringen met tegenkrachten. Zijn wandaden krijgen gewicht omdat er ook personages zijn die wél iets voelen voor rechtvaardigheid, rede en vooruitgang. De belangrijkste onder hen is Eunice de Clairefont, een vrouw uit de verlichte adel die geraakt wordt door armoede en sociale miserie. Zij staat open voor kennis, wetenschap en emancipatie, en vormt daarmee een helder contrast met de losbandige, cynische aristocraten om haar heen.

Ook Gonzague, de valet van Saint-Sauveur, lijkt moreel groter dan zijn meester. Hij is gevoelig voor de ideeën van de Verlichting en voor het lot van slaven. In het persdossier wordt hij omschreven als een brave man die in sociaal opzicht onderaan staat, maar in moreel opzicht boven zijn heer uittorent.

Dat is meteen een van de sterke beloftes van deze reeks: Schaduwen der Verlichting gaat niet alleen over één verdorven individu, maar over een systeem dat zulke figuren mogelijk maakt. Saint-Sauveur kan zijn gang gaan omdat hij behoort tot een klasse die gewend is dat alles haar toekomt: bezit, macht, vrouwenlichamen, tijd, gehoorzaamheid en zelfs andere mensen.

De Verlichting met vuile handen

De titel van de reeks is mooi gekozen. De achttiende eeuw wordt vaak voorgesteld als een tijd waarin de rede de duisternis verjaagt. Maar Ayroles en Guérineau zoeken precies de zones waar dat licht niet doordringt. Ze tonen een wereld waarin nieuwe ideeën circuleren, maar waarin oude machtsstructuren hardnekkig overeind blijven.

Zo gaat het album niet alleen over libertijnse spelletjes en salonintriges, maar ook over onderwijs, wetenschap, vrouwenrechten, religieuze macht en slavernij. In het persartikel vertelt Ayroles hoe de groeiende geletterdheid en de verspreiding van ideeën de samenleving beginnen te veranderen. Hoe meer mensen lezen, hoe sneller de ideeën van de Verlichting zich verspreiden. Tegelijk blijven vrouwen, zeker buiten de hoogste kringen, grotendeels uitgesloten van onderwijs en autonomie.

Eunice kijkt naar nieuwe landbouwtechnieken, naar kennisoverdracht, naar de Encyclopédie en naar vooruitgang als iets dat de wereld kan verbeteren. Maar naast haar staat een samenleving die vrouwen liefst sierlijk maar niet te geleerd ziet. Haar echtgenoot zegt in essentie dat een fatsoenlijke vrouw vooral niet te veel moet weten. Dat ene idee vat een hele wereld samen: kennis is macht, en macht wordt niet graag gedeeld.

Ook slavernij krijgt een belangrijke plaats. In het persdossier wordt duidelijk dat Ayroles zich verdiept heeft in de juridische dubbelzinnigheden van de tijd: slavernij was toegestaan in de kolonies, maar op Franse bodem golden andere regels. Het album raakt zo aan de hypocrisie van een maatschappij die vrijheid bezingt terwijl ze elders mensen als bezit behandelt.

Van Versailles tot de Nieuwe Wereld

De reeks blijft niet opgesloten in salons en slaapkamers. Ayroles wilde naar eigen zeggen de wereld van Les liaisons dangereuses laten botsen met die van De laatste der Mohikanen. Dat opent het verhaal naar de Frans-Engelse conflicten in Noord-Amerika en naar de complexe verhouding tussen Europeanen en inheemse volken.

Een van de intrigerende personages is Adario, een Iroquois die in de omgeving van Saint-Sauveur terechtkomt. De andere personages projecteren elk hun eigen beeld op hem: de één ziet een “wilde”, de ander een romantische figuur, nog een ander een morele spiegel. Ayroles benadrukt in het persdossier dat Adario aanvankelijk nog weinig zelf aan het woord komt, maar dat hij later kan uitgroeien tot iemand die de vooroordelen van de anderen doorprikt.

Ook Versailles duikt op als toneel van macht, mode en absurditeit. De strip speelt met de pracht en praal van het hof, met functies die vandaag bijna karikaturaal klinken, zoals de “gouverneur van de kleine honden” van de koning. Dat soort details geeft het album kleur, maar ook scherpte. De lach om de belachelijke etiquette is nooit helemaal onschuldig: achter de komedie schuilt een wereldorde die op instorten staat.

Richard Guérineau: elegant, sensueel en venijnig

De tekeningen van Richard Guérineau zijn een grote troef. Hij heeft ervaring met historische verhalen als Charly 9, Henriquet en Entrez dans la danse, en kiest hier opnieuw voor een heldere tekenstijl met grijsmodellering en digitale inkleuring. Voor sommige passages gebruikt hij aquarel in grijstinten om een ruwere, korreligere toets te bereiken.

Wat vooral opvalt is hoe goed Guérineau de dubbelheid van het verhaal vat. De wereld ziet er verleidelijk uit: kanten jurken, kaarslicht, rijtuigen, landhuizen, theatrale poses, elegante lichamen. Maar die schoonheid wordt voortdurend ondermijnd door lelijk gedrag. De praal wordt vuil. De glimlach wordt een grimas. De brief wordt een dolk.

Ook de vormgeving kreeg veel aandacht. Voor de brieven werd gezocht naar een cursieve typografie die de sfeer van achttiende-eeuwse correspondentie oproept zonder de leesbaarheid op te offeren. Guérineau vertelt dat die zoektocht bijzonder lastig was, omdat sierlijke schriftletters snel te veel plaats innemen of moeilijk leesbaar worden. Uiteindelijk kozen de makers voor één typografie voor alle brieven, telkens met datum, afzender en bestemmeling.

De cover was eveneens het resultaat van veel onderzoek. Guérineau wilde spelen met het contrast tussen licht en schaduw, passend bij de titel van de reeks. Het florale kader verwijst naar de beeldtaal van de periode, terwijl het silhouet en de compositie meteen een gevoel van geheim, observatie en dreiging oproepen.

Een trilogie met grotere ambities

Schaduwen der Verlichting is opgezet als een compleet verhaal in drie delen. Maar Ayroles denkt groter. Hij geeft aan dat de eerste drie albums Saint-Sauveur introduceren en zijn eerste avonturen vertellen. Als de reeks aanslaat en de makers ermee kunnen doorgaan, ziet Ayroles nog ruimte voor verschillende latere verhalen, mogelijk zelfs tot aan de periode van de Terreur tijdens de Franse Revolutie. Je leest het al dat deze reeks typische Frans is en dus een zeker interesse vraagt van de lezer in de Franse geschiedenis.

Dat vooruitzicht maakt dit eerste deel extra interessant. De Vijand van de Mensheid lijkt niet zomaar de start van een historische intrige, maar het begin van een morele afdaling door een hele eeuw. Een eeuw waarin ideeën over vrijheid en gelijkheid steeds luider klinken, terwijl figuren als Saint-Sauveur nog denken dat hun wereld eeuwig zal blijven bestaan.

En precies daar zit de spanning. Wij weten wat de personages nog niet weten. Wij zien de salons, de landgoederen, de hofintriges en de zelfverzekerde adel met historische voorkennis. De guillotine staat nog niet in beeld, maar haar schaduw lijkt al over de pagina’s te vallen.

Waarom dit een album is om naar uit te kijken

Voor lezers die houden van historische strips met inhoud, lijkt Schaduwen der Verlichting 1: De Vijand van de Mensheid een bijzonder sterke nieuwkomer. Het album combineert de elegantie van een kostuumdrama met de scherpte van een maatschappijkritische satire. Het belooft verleiding, wreedheid, humor, intellectueel spel en moreel ongemak.

Wie genoot van Ayroles’ gevoel voor taal, list en historische pastiche in reeksen en albums als Sabels en Galjoenen en Het goud van de zwendelaar, vindt hier opnieuw een auteur die met zichtbaar plezier een tijdperk fileert. En met Guérineau krijgt dat alles een visuele vorm die tegelijk klassiek, sensueel en bijtend is.

Schaduwen der Verlichting laat zien dat de achttiende eeuw niet alleen een tijd van grote ideeën was, maar ook van kleine lafheden, grote misdaden en schitterend verpakte verdorvenheid. Dat maakt De Vijand van de Mensheid meer dan een historische strip: het is een brievenbom uit het verleden, gericht aan een tijd waarin rede, waarheid en vooruitgang opnieuw minder vanzelfsprekend lijken dan we hoopten.

Schaduwen der Verlichting 01: De Vijand van de Mensheid verschijnt bij Silvester, als hardcover van 72 pagina’s, met scenario van Alain Ayroles en tekeningen en inkleuring van Richard Guérine. De titel staat bij Silvester aangekondigd voor eind april 2026 en is te reserveren